Gmina Darłowo | Sławno | Miasto Sławno | Postomino | Malechowo

Tekst:

Wymiary podatkowe i opłaty

Wysokość, terminy
płatności, przypomnienia.

Odwiedź ten dział >

Załatw swoją sprawę

Karty usług, interaktywny moduł podpowiedzi, wyszukiwarka.

Odwiedź ten dział >

1. NAZWA MIEJSCOWOŚCI : CISOWO

2. NAZWY DAWNE : Cysowe (1312 r.), Cyssow (1312 r.), Cyzowe (1321 r.), Zyzowe (1321 r.), Zizo (1321 r.), Ziezow (1321 r.), Zizowe (1321 r.), Cissowe (1330 r.), Cziczowe (1431 r.), Czisaw (1448 r.), Tzisow (1451 r.), Cziczow (1505 r.), Czitzowe (1510 r.), Zizow (1553 r.), Zitzow (1779-1945 r.).

3. PIERWSZA WZMIANKA : 1312 r.

4. HISTORIA - ZARYS :

Nazwa miejscowości pochodzi od appellatiwu cis 'drzewo, Taxus baccata' lub od nazwy osobowej Cis. W najstarszych dokumentach zapisana jako: Cysowe (1312 r.), Cyssow (1312 r.), Cyzowe (1321 r), Zyzowe (1321 r.), Zizo (1321 r.), Ziezow (1321r), Zizowe (1321 r.), Cissowe (1330 r.), Cziczowe (1431 r.), Czisaw (1448 r), Tzisow (1451 r.), Cziczow (1505 r.), Czitzowe (1510 r.), Zizow (1553 r.), Zitzow (1779-1945 r.).
Data założenia Cisowa nie jest znana. W literaturze niemieckiej przyjmowano dotychczas, że pierwsza wzmianka o Cisowie pochodzi z dokumentu lokacyjnego Darłowa z 12.05.1312 r. Ze względu na wyjątkowo korzystne nadmorskie położenie zakładano jednak, że miejscowość mogła istnieć już w XII wieku.
Badania polskich historyków, przede wszystkim Józefa Sporsa, przyniosły wiele ciekawych odkryć i rzuciły nowe światło na znaczącą i w pewnym sensie wyprzedzającą rolę, jaką już od XIII wieku pełniło Cisowo. Zdaniem J. Sporsa, Parafia w Cisowie powstała już około połowy XIII w., po włączeniu Ziemi Sławieńskiej do Księstwa Gdańskiego, a kościołowi cisowskiemu podlegał jako filia m. in. późniejszy kościół miejski w Darłowie.
Pochodzący z 1223 r. dokument księcia sławieńskiego Racibora II zawiera włączoną w połowie XIII wieku interpolację o istnieniu w owym czasie kościoła pw. św. Wojciecha oraz jego dwóch filii. Wzmianka ta była bardzo różnie interpretowana przez historyków. Niektórzy przyjmowali, że chodzi tu o pierwotny kościół w Darłowie, (położony we wsi Bantov, która następnie weszła w obręb Darłowa); inni, że chodzi o pierwotne wezwanie kościoła w Starym Sławnie (później św. Jakuba). Zdaniem J. Sporsa, obie interpretacje są błędne. Bardzo wyraźne przesłanki wykazują bowiem, że wzmianka o kościele św. Wojciecha i jego dwóch filiach dotyczyła kościoła w Cisowie oraz jego filii - miejskiego kościoła w Darłowie powstałego w związku z lokacją miasta na prawie niemieckim, i kościoła w Krepie. W 4 ćwierci XIII w. parafia Darłowska oraz kościół w Cisowie znajdowały się pod patronatem biskupim, nie książęcym. (PU nr 23; PUB, V, nr 3350, 3409; VI, nr 3547, 3548, 3977).
Dzieje Cisowa były związane z bardzo zmiennymi dziejami Ziemi Sławieńskiej. Cisowo znalazło się wśród dóbr lennych, nadanych Świecom przez margrabiów brandenburskich. Po śmierci ojca, Polanów wraz z okolicami Sianowa otrzymał najstarszy syn Świecy - Piotr z Nowego ( zm. 1326/27), natomiast Darłowo i Sławno przypadło kolejno dwóm młodszym braciom: Wawrzyńcowi II (zm. W 1317 r.) i Jaśkowi I (z, 1347 r.). Oni to relokowali 12.05.1312 roku Darłowo, natomiast w 1317 założyli Nowe Sławno. Wymienione w dokumencie lokacyjnym Darłowa, Cisowo znalazło się wraz z kościołem pod ich patronatem. W środę przed dniem św. Tomasza w 1378 r. wieś została sprzedana przez Wedego i Borante z Darłowa jak również Heinrich'a Döring'a i jego małżonkę Margaretha'ę za 1844 pfenigi miastu Darłowu. Cisowo od tego momentu stało się wsią należącą do miasta; jego losy przez wieki bardzo ściśle łączyły się z dziejami Darłowa.
Wraz z budową nowego kościoła farnego w Darłowie, od 1321 r. tamże ustanowiono siedzibę parafii. W 1330 r. wymieniono proboszcza o imieniu Lypen jako "rector ecclesiae" - rektora kościołów w Darłowie i Cisowie. Z zalecenia biskupa kamieńskiego kościół w Cisowie otrzymał jednak wkrótce własnego proboszcza, utrzymując tym samym status kościoła parafialnego. Około roku 1370 jako proboszcz Cisowa wymieniany jest Jacobus Keykow; w 1492 r. - Johannes Mileke II, w roku 1530 Joachim Lemmeke. Od 1648 r. urząd pastora pełnił Paul Schlutius; w roku 1676 Christian Schlutius. Po nim urząd piastował jego syn, którego płyta nagrobna z herbem i datą 1739 znajduje się w zakrystii.
Zachowany do naszych czasów kościół w Cisowie jest prawdopodobnie drugą świątynią wzniesioną na tym samym miejscu. Być może budowniczy chcieli powiększyć pierwotny kościół na większy, halowy, trójnawowy. Prawdopodobnie około połowy XV w. wzniesiono mury obwodowe z zamierzeniem późniejszego wstawienia wewnętrznych filarów i zasklepienia wnętrza, o czym świadczą zachowane na ścianach opory tarczowe wyznaczające rytm przęseł. Zamierzenia tego jednak nigdy nie zrealizowano; cisowska świątynia zaskakuje natomiast, podobnie jak kościół w Barzowicach, niespotykaną wśród wiejskich świątyń wielkością wnętrza.
Cisowo było prawdopodobnie już w XIII w. okazałą wsią założoną na planie owalnicy. Według L.W. Bruggemanna, około roku 1780 we wsi znajdował się kościół parafialny, 34 "dymy" (domy mieszkalne), 1 dom dla wdów pastora, a mieszkało tu obok pastora i kościelnego, 16 półchłopów, 3 zagrodników i 12 komorników. Jeśli przyjąć 7 mieszkańców przypadających na 1 "dym", w Cisowie mieszkało wówczas około 240 osób. W następnych latach liczba mieszkańców kształtowała się następująco: w 1818 r. - 301; w 1864 i 1867 r. - 356; w 1871 i 1885 r. - 367; w 1895 r. - 347; w 1905 r. - 336; w 1925 r. - 379; w 1933 r. - 340; i w 1939 r. - 324 mieszkańców. Liczba domów mieszkalnych w porównaniu do XVIII w. znacznie wzrosła i wynosiła: w 1871 r - 67; w 1885 r - 64; w 1895 r - 60; w 1905 r - 63; w 1925 r. - 72 i w 1939 r. - 75. W 1828 r. magistrat Darłowa sprzedał kawałek gruntu o wielkości 860 mórg, leżący na polach Cisowa, w celu założenia tam kolonii Sackshöhe (Zakrzewa).
W latach 30-tych XX w. wieś posiadała 10 gospodarstw o obszarze większym niż 20 ha i 37 o mniejszej powierzchni. Najmniejsze gospodarstwa o formie czworobocznych zamkniętych zagród frankońskich otaczały wieś, pozostałe zagrody usytuowane były w nawsiu. Każde z gospodarstw zewnętrznych posiadało piekarnik (piec chlebowy). Miejscowość dzieliła się na wieś górną i dolną. W każdej części był staw wiejski, używany jako zbiornik do pojenia bydła, w listopadzie do kąpania gęsi, zaś w zimowych miesiącach do jeżdżenia na łyżwach, a także jako zbiornik wodny do gaszenia ewentualnych pożarów. We wsi znajdowała się publiczna studnia wiejska; niezależnie od tego każde gospodarstwo miało na własne potrzeby od 1 do 2 studni. Cisowo posiadało od 1875 r. własną jednoklasową szkołę. Posiadało także wiatrak. Ponadto, we wsi była karczma, sklep spożywczy, posterunek pocztowy.
Miejscowość słynęła w okolicy nie tylko z pięknego położenia, ale także z wiejących tu wiatrów. Z tego powodu powstało wiele powiedzonek i ironicznych prześmiewek, jak np. "In Zizow, da zieht's so, da weht ein kühler Wind und wer da nicht heiratet, der bekommt auch kein... Kleiderspind" (W Cisowie, tam tak wieje, i ciągnie, kto tam się nie ożeni, ten nie dostanie także żadnej... szafy na ubrania), albo, "Dei Zizower höre dei Stadtglocke schlaon" (mieszkańcy Cisowa słyszą dźwięki miejskich dzwonów), czy: "Zizow liejt urn Beij (Berg), ower dat Waoter drift dei Lür liekerst utm Berr"...
Z Cisowa pochodziło kilku wybitnych naukowców, którzy trwale zapisali się nie tylko w historii miejscowości. Jedną z takich osób był pastor Carl Meinhoff, urodzony w 1857 r. w Barzowicach, który około roku 1900 sprawował w Cisowie urząd proboszcza. Był on osobą bardzo wszechstronną, wysoko cenioną jako rolnik. Przede wszystkim jednak zasłynął jako afrykanista, badacz języka ludu Bantu. W latach 1904-1909 wykładał języki orientalne w Berlinie, natomiast w latach 1909-36 na Uniwersytecie w Hamburgu; tamże popełnił i opublikował swoje prace. Z Cisowa pochodzili także rodzice dwóch najbardziej znanych chirurgów niemieckich okresu międzywojennego, profesorów Erwina i Paul'a Gohrband. Ich ojciec był konrektorem gimnazjum w Sławnie, natomiast matka była córką pierwszego cisowskiego nauczyciela, Pieper'a. Inny cisowianin, Erwin R. Neumann, który studiował na Uniwersytecie w Hamburgu Historię Sztuki, Archeologię i Filozofię, w 1922 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie miał zasłynąć jako historyk sztuki współczesnej.

5. KRAJOBRAZ

Wieś położona w odległości i około 2 km na północny wschód od Darłowa, na północ od trasy Darłowo - Postomino - Ustka - Słupsk. Zlokalizowana na wzniesieniu, stanowiącym zachodnią część morenowego wału polodowcowego, na którym góruje po stronie wschodnim "Barzowicka Góra". Wzniesienie "cisowskie" zwanym popularnie "Cisowska Górką", łagodnie opada w kierunku zachodnim i dość stromo w kierunku południowym, a także w kierunku północnym. Z malowniczo położonej wsi roztacza się rozległy, interesujący widok na szumiący w dole Bałtyk i spokojne zazwyczaj lustro wody jeziora Kopań. Między morzem a jeziorem szeroko rozłożony pas zadrzewienia czarną sosną. Od wschodu i zachodu wieś otoczona polami uprawnymi i łąkami. Od strony południowej, do wsi wiedzie droga obsadzona aleja kasztanowców.
Krajobraz wsi został zdominowany i zdegradowany usytuowanymi na zachód i północny zachód elektrowniami wiatrowymi. Stanowią one silne akcenty wysokościowe, będące silną konkurencję dla zabudowy wsi, przede wszystkim dla gotyckiej wieży kościelnej.

Użyteczne linki