BIP  

E-urząd  

Tekst:  

RSS  

Ulubione  

Drukuj

Wymiary podatkowe i opłaty

Wysokość, terminy
płatności, przypomnienia.

Odwiedź ten dział  >

Załatw swoją sprawę

Karty usług, interaktywny moduł podpowiedzi, wyszukiwarka.

Odwiedź ten dział  >

Wraz z chrystianizacją Księstwa Sławieńskiego, na jego obszarze zaczęto wznosić pierwsze kościoły. Na terenie gminy Darłowo istnieje do dzisiaj 9 cmentarzy przykościelnych o metryce średniowiecznej, tj. założonych w czasach, bądź tuż po wzniesieniu w danej miejscowości świątyni. Kościoły wznoszono zazwyczaj w centralnej części osiedli ludzkich, najczęściej wyniesionej, stąd kształt i wielkość cmentarzy przykościelnych zależna była od usytuowania samego kościoła i ukształtowania terenu. Początkowo cmentarze wygradzano głębokim rowem, by uniemożliwić wejście zwierzętom.

Od XVI wieku miejsca grzebalne zaczęto grodzić najpierw drewnianymi płotami, później murem z naturalnego kamienia, bądź z cegły i obsadzać drzewami, które miały nie tylko chronić cmentarze, ale również osłaniać kościoły przed pożarami. Wewnątrz ogrodzenia, w centralnej części cmentarza musiał być ustawiony symboliczny krzyż. Wraz z zielenią i wieżą kościelną był ważnym elementem kompozycji cmentarza i krajobrazu wsi. Krajobraz taki zachował się jeszcze do dzisiaj w swym ogólnym układzie w szeregu miejscowościach gminy Darłowo.

Cmentarze przykościelne na terenie dzisiejszej gminy Darłowo zachowały się jako place przykościelne. O ich grzebalnym charakterze świadczą najczęściej przekazy źródłowe i archiwalne materiały kartograficzne, ale również istniejący drzewostan i zachowane elementy małej architektury. Na przykład kamienne murki ogrodzeniowe, zachowane fragmenty metalowych kojców, cokoły metalowych krzyży. Ślady te czytelne są przy średniowiecznych kościołach we wsiach: Bukowo Morskie, Barzowice, Cisowo, Dobiesław, Kowalewice, Krupy, Stary Jarosław, Słowino i Domasławice, gdzie kościół został rozebrany w latach 80-tych XX wieku, ale pozostał czytelny do dzisiaj plac obsadzony starodrzewiem i nieliczne cokoły metalowych krzyży.

Po zakończeniu II wojny światowej cmentarze te pozbawione opieki wyznawców uległy niemal całkowitemu zniszczeniu. Niszczały one naturalnym biegiem czasu, były likwidowane "z urzędu", - na mocy uchwały PRN 36/7/68 z dnia 12. III. 1968 roku, okradane z "materiału kamieniarskiego" jak i bezmyślnie dewastowane. Na przełomie lat 60-tych i 70-tych XX wieku na większości cmentarzy zniknęły pomniki, nagrobki, metalowe krzyże, kojce wygradzające mogiły. Zatarciu uległy całe kwatery a rozrastające się krzewy i samosiewy przykryły kikuty cokołów, przewrócone na ziemie tablice i rozbite płyty.

Na każdym z tych cmentarzy znajdują się również szczątkowe elementy wyposażenia. Część z nich wykorzystana jest jako materiał uzupełniający ogrodzenie (m. in. w Cisowie i w Starym Jarosławiu, w Dobiesławiu zachowały się eklektyczne i secesyjne metalowe kojce, wykorzystane jako ogrodzenie placu przykościelnego), część zrzucona gdzieś na obrzeże, czasami poza granice placu kościelnego (Krupy). Na zachowanych podstawach żeliwnych krzyży, znalezionych na cmentarzu przykościelnym w Cisowie odczytano sygnaturę warsztatu odlewniczego "L (lub B) Schennemann. Rügenwalde".

Cmentarze przykościelne pozostają w rejestrze zabytków, wpisane jako otoczenie kościoła.[...]

W II połowie XIX wieku rozpoczęto zakładanie cmentarzy "w polu" z dala od siedzib ludzkich. Była to realizacja dekretu Fryderyka Wielkiego z 1773 roku, wiążącego się jak z dynamiką architektonicznego rozwoju oraz ze względami natury sanitarnej. Proces ten trwał aż do lat 20-tych XX wieku. W pierwszej kolejności wytyczano cmentarze polne we wsiach kościelnych. Lokalizowano je głównie przy drogach, w odległości dochodzącej czasami aż do 1 km od zabudowań (np. w Słowinie). Do cmentarzy zakładanych wśród pól, wytyczano drogę i obsadzano ją drzewami. Wszystkie nowozakładane cmentarze różnią się zasadniczo od poprzednich obszarem i rozplanowaniem. Nowe otrzymały funkcjonalne założenia przestrzenne z regularnym układem ciągów. Sposób podziału przestrzeni wewnętrznej cmentarza podkreślany był nasadzeniami drzew. Obwodnicę biegnącą po wewnętrznej stronie ogrodzenia obsadzano najczęściej szpalerami świerków, a aleje wewnętrzne: główne i boczne lipą drobnolistną.

Na terenie obecnej gminy Darłowo istnieje 8 cmentarzy komunalnych poewangelickich zakładanych poza obszarem wsi oraz 1 pożydowski. W ciągu XIX wieku powstały cmentarze ewangelickie polne w Barzowicach, Bukowie Morskim, Dobiesławiu, Jeżycach i w Kowalewicach, a także na początku XIX wieku cmentarz żydowski w Rusku.

W latach 20-tych XX wieku założono cmentarze na obrzeżach wsi w Krupach i Starym Jarosławiu, oraz daleko od zabudowań w Słowinie.

Wszystkie dawne cmentarze ewangelickie są wykorzystywane na pochówki współczesne stąd zachowało się na nich niewiele elementów pierwotnego wyposażenia. W większości zostały zniszczone nagrobki, mała architektura, a często i drzewostan. Pozostały jedynie nieliczne ślady.

Na cmentarzu w Dobiesławiu zachowała się kaplica cmentarna, wzniesiona w latach 20-tych XX w, ustawiona przy bramie głównej.

Najczęściej spotykanymi, zachowanymi do dzisiaj elementami wyposażenia cmentarzy są: fragmenty ogrodzenia: np. słupki ceglane jak na cmentarzu w Krupach, Starym Jarosławiu, cementowe i kamienne cokoły jednego z najbardziej popularnego na przełomie XIX i pocz. XX wieku nagrobka to jest żeliwnego krzyża. Żeliwne i metalowe krzyże występowały o zróżnicowanych formach zdobniczych, począwszy od skromnej dekoracji, ograniczającej się do trójlistnego zakończenia ramion, aż po rozbudowane, ażurowe. Małe krzyże, o całej powierzchni ażurowej, z ceramiczną płytką inskrypcyjną ustawiane były tylko na grobach dziecięcych.

Poza wymienionymi formami nagrobków o kształcie krzyża na cmentarzach Gminy Darłowo spotyka się najbardziej chyba rozpowszechnione w latach 20-tych i 30-tych XX wieku, produkowane masowo nagrobki ze sztucznego kamienia i z lastriko. Wśród najbardziej popularnych wzorów był plastyczny motyw ściętego pnia dębu, na którym ukośnie mocowano metalowe tablice inskrypcyjne. Popularnością cieszyły się również m. in. stelle, zdobione motywami róży lub liścia palmy rzuconej na krzyż, stelle z łukowo zakończoną wnęką, wypełnioną czarną szybą z rytymi, złoconymi literami inskrypcji. W końcu lat 30-tych pojawiły się odlewane masywne krzyże z lastriko o krótkich ramionach, ustawiane na solidnych cokołach.

Po 1945 roku nowy cmentarz został założony jedynie w Jeżycach. Na pochówki przeznaczono teren po południowej stronie kościoła - miejsce upamiętnienia poległych w I wojnie światowej żołnierzy pochodzących z Jeżyc, Jeżyczek, Porzecza i Pęciszewka. Pomnik ustawiony w centralnym miejscu placu służy obecnie jako cokół figury.

Wszystkie cmentarze historyczne zakładane poza obszarem zabudowań są czynne i funkcjonują jako cmentarze komunalne. Zachowana jest ich forma przestrzenna i historyczne układy zieleni. Na kilku z nich istnieją jeszcze fragmenty nagrobków np. w Jeżycach, Barzowicach, Bukowie Morskim.[...]

Wśród cmentarzy wiejskich na uwagę zasługuje cmentarz żydowski w Rusku- stanowiący własność prywatną. Zakupiono go w 1974 (?) roku z przeznaczeniem na budowę warsztatu samochodowego.

Cmentarz założony na pocz. XIX w. pierwotnie był wygrodzony ceglany murem na fundamentach z naturalnego kamienia. W północno - wschodnim jego narożniku umieszczony był dom przedpogrzebowy. W latach 30-tych XIX wieku, na cmentarzu umieszczono tablicę upamiętniającą poległych w I wojnie światowej żołnierzy pochodzenia żydowskiego, czasie "Nocy Kryształowej" 8/9 listopada 1938 roku cmentarz został zdewastowany i wkrótce zamknięty.

Obecnie na terenie cmentarza w Rusku zachowało się kilka macew. Były one produkowane seryjnie z odlewanego sztucznego kamienia, najprawdopodobniej w lokalnym zakładzie kamieniarskim. Autorzy nagrobków nie są nieznani. Ich forma i dekoracja jest podobna. Wszystkie mają kształt stelli - wąskiego prostopadłościanu, zakończonego u góry trójkątnym bądź półkolistym tympanonem. Dekoracja macew jest bardzo schematyczna i właściwie ogranicza się jedynie do zwieńczeń. Zdobione są one akroterionami, palmetami, wolutami lub motywem liścia klonu. Największą uwagę przykuwają natomiast inskrypcje, zajmujące całą powierzchnię płyt, ryte wklęsło i obwiedzione wąskimi bordiurami. Umieszczano je dwustronnie: w języku hebrajskim i niemieckim. Najstarsza z zachowanych w Rusku macew pochodzi z 1845 roku. Pozostałe z lat 80-tych XIX wieku.

Cmentarz żydowski w Rusku jest wpisany do rejestru zabytków.

Nader rzadko można spotkać w Europie cmentarze choleryczne, zwane również zakaźnymi, zakładane z dala od siedzib ludzkich po epidemiach zarazy, jakie niejednokrotnie, jeszcze w XIX wieku dzisiątkowały wsi i miasta. Ówczesne władze stosowały wszelkie możliwe środki zapobiegawcze, aby nie dopuścić rozwoju zarazy. A kiedy już wystąpiła, aby utrudniać jej rozszerzenie otaczano miejscowości wałami, okopami, a także budowano dla zakażonych specjalne separatki. Zmarłych zaś, w wyznaczonych miejscach.

Cmentarz choleryczny został założony w znacznej odległości od zabudowy miejskiej, w polu, w kierunku wsi Żukowo Morskie. Obecnie jego granice są słaboczytelne. Brak jest nagrobków i kwater.

Na uwagę zasługują istniejące na terenie obecnej gminy Darłowo pomniki ku czci poległych w I wojnie światowej. Pojawiły się one na początku lat 20-tych XX wieku. Stawiano je w najbardziej eksponowanych i reprezentacyjnych miejscach danej miejscowości. Stąd większość z nich znajduje się na terenie dawnych cmentarzy przykościelnych. Pomniki wznoszono wg określonych, obowiązujących form: wolnostojący, monumentalny obelisk, kolumna, słup; pojawiały się również pomniki figuralne. Na terenie gminy pomniki ku czci zachowały się w miejscowościach:

• Barzowice - na terenie cmentarza przykościelnego (tumba z piramidalnym wiekiem),
• Cisowie - na terenie cmentarza przykościelnego w formie 5 bocznego słupa z płytami inskrypcyjnymi, zwieńczonego półkopułą,
• Kowalewicach - na terenie cmentarza przykościelnego w formie słupa zwieńczonego krzyżem maltańskim
• W Bukowie Morskim i w Słowinie - na terenie cmentarzy przykościelnych istniały pomniki figuralne z wyobrażeniem klęczącej postaci żołnierza ( Autorem pomnika w Bukowie był H. Küsthardt z Hildesheim, w Słowinie - Wilhelm Gross ze Sławna). Oba pomniki zachowane w szczątkowym stanie: w Bukowie zachował się fragment cokołu i dolna część postaci żołnierza, natomiast w Słowinie jedynie cokół, który służy obecnie jako podstawa figury Św.

Przekształceniu uległy pomniki w Jeżycach (zachowany cokół), Krupach (przy kościele - zachowany tylko cokół - ustawiona figura MB), w Starym Jarosławiu (w centrum wsi - przebudowany na kapliczkę)

Pomniki bądź ich fragmenty zachowane na terenach cmentarzy przykościelnych są objęte ochroną konserwatorską, wpisane jako część wyposażenia otoczenia kościołów. [...]

W latach 90-tych XX wieku na terenie gminy Darłowo powstały lapidaria jako forma upamiętnienia dawnych miejsc grzebalnych i prezentacja dawnej małej rzeźby nagrobnej. Obecnie istnieją w Bukowie Morskim na cmentarzu przykościelnym, planowane jest w Słowinie, powstanie przypuszczalnie w Cisowie i w Domasławicach, gdzie trwają prace przygotowawcze pod przyszłe tereny grzebalne, na obszarze dawnych cmentarzy przykościelnych.

Porady prawne

dla mieszkańców Gminy Darłowo

udzielane są

w każdy czwartek

w godz. od 11.00 do 13.00