BIP  

E-urząd  

Tekst:  

RSS  

Ulubione  

Drukuj

Wymiary podatkowe i opłaty

Wysokość, terminy
płatności, przypomnienia.

Odwiedź ten dział  >

Załatw swoją sprawę

Karty usług, interaktywny moduł podpowiedzi, wyszukiwarka.

Odwiedź ten dział  >

Gmina Darłowo jest jedną z najbardziej nasyconych budownictwem ludowym gmin Pomorza Zachodniego. W darłowskich wsiach zachowało się najwięcej zabytkowych obiektów mieszkalnych, gospodarczych i obiektów pomocniczych.

Na terenie obecnej gminy występuje różnorodność budownictwa ludowego i różnorodność form zagród. Miały na to wpływ czynniki etniczne i polityczne. Napływ w ciągu wieków osadników, szczególnie niemieckich oraz polityka wynaradawiania ludności rodzimej prowadziły do zmian kulturowych. Osadnicy przynosili własne formy budownictwa. Na terenie gminy Darłowo występują obszerne zagrody, zakładane na dużych, czworobocznych, najczęściej prostokątnych działkach siedliskowych. Ten typ zagrody jest najbardziej rozpowszechniony, a jej forma wywodzi się z osadnictwa fryderycjańskiego i została ukształtowana na tym terenie w XVIII wieku, Rozpowszechniono ją w wieku następnym.

Jest to duża zagroda zamknięta jak wspomniano wyżej w czworoboku o układzie budynków w kształcie litery "U", z budynkiem bramnym od strony drogi wiejskiej i chałupą w głębi siedliska. Budynek bramny był zewnętrznie podobny do stodoły, ale zamiast klepiska posiadał przejazd, zamknięty wysoką bramą przejazdową od ulicy i przyległym do niej przejściem dla pieszych. Po obu podwórza stronach były rozlokowane pomieszczenia służące jak stajnie, obory, chlewy, spichlerze, stodoły, wozownie, szopy czy magazyny. Na środku, najczęściej brukowanego podwórza umieszczone było, zagłębione gnojowisko. Poza obrębem zagrody, ze względów bezpieczeństwa umieszczane były budynki piekarnicze, ale także spichlerze, piwnice i kuĽnie. Do siedliska przylegał ogród, a niekiedy grunty orne i łąki.

Ten model zagrody powstał pod wpływem saksońskim.

Budynki w obrębie zagrody wznoszono w ciągu wieku XIX - tego w konstrukcji ryglowej. Posiadały one charakterystyczną bryłę o niskim, przysadzistym korpusie, nakrytym bardzo wysokim, stromym dachem naczółkowym, lub od 3 ćw. XIX wieku dwuspadowym. Dachy kryte były trzciną pozyskiwaną znad pobliskich jezior. W pocz. XX wieku, w wielu przypadkach przemurowywano je, bądĽ na ich miejsce wznoszono nowe, zachowując kształt bryły (dach, proporcje bryły). Zagrody zamknięte w czworoboku, zajmujące dużą działkę siedliska i posiadające zabudowę o ogromnych gabarytach należały do bogatego chłopstwa. Oznaczane są w literaturze przedmiotu jako zagrody gburskie. Mniejsze należały do chłopstwa średniozamożnego.

Najwięcej przykładów tego typu zagród, należących do bogatych i średniozamożnych chłopów, określonych w niniejszym Studium jako "zagroda A" znajdujemy we wsiach: Porzecze, Krupy, Jeżyce, Dobiesław, Krupy, Cisowo, Barzowice, Kopnica, Stary Jarosław. Najbardziej okazałe zagrody typu "A" o ogromnych gabarytach istnieją w Porzeczu. W mniejszej ilości tego typu zagrody występują obecnie we wsiach: Żukowo Morskie, GleĽnowo, Domasławice, Słowino, Wiekowice, pojedynczo w Bobolinie, Boryszewie, Zagórzynie, Kowalewiczkach.

Na terenie gminy Darłowo występują również zagrody typu zamkniętego z domem od frontu i budynkami gospodarskimi w czworoboku, założonymi na planie litery "U". Jest to typ zagrody odwróconej w stosunku do zagrody "A" - w niniejszym studium określonej jako zagroda "B". Najpowszechniej ten typ zagrody spotykany jest we wsi Sińczyca. Ponadto, występuje w kilku przypadkach we wsiach: GleĽnowo, Kopnica, Sulimice, Kopań, Zakrzewo.

Bardzo powszechnym typem zabudowy siedliskowej jest zagroda wywodząca się z tradycji typu "A" założona na planie czworoboku, czterobudynkowa o zabudowie luĽnej z chałupą szerokofrontową posadowioną w głębi siedliska, stodołą lub budynkiem stodolno - bramnym od frontu i pozostałymi budynkami gospodarczymi usytuowanymi wzdłuż dłuższych boków podwórza. Ten typ zagrody, określony jako "C" spotykany jest na przykład we wsiach: Dobiesław, Wiekowice.

Dość powszechnie spotykanym na terenie gminy Darłowo typem zagrody jest duża zagroda czterobudynkowa, pełna o zabudowie luĽnej skupionej wokół czworobocznego podwórza z domem szerokofrontowym ustawionym kalenicowo do drogi (odwrócona kompozycja w stosunku do zagrody "C"). Ten typ zagrody, określony w niniejszym opracowaniu jako "D"występuje we wsiach: Dobiesław, Domasławice, GleĽnówko, Rusko.

Kolejnym typem dość często spotykanym na terenie wsi gminy Darłowo jest typ zagrody wywodzący się z zagrody frankońskiej, określony w niniejszym studium jako typ "E", w której dom sytuowany jest szczytem do drogi, a zabudowania z trzech stron otaczają podwórze, tworząc w rzucie literę "U", otwartą od strony drogi. Budynek inwentarski usytuowany jest naprzeciw chałupy, a stodoła zamyka podwórze od tyłu. Ten typ zagrody występuje we wsiach: Dobiesław, Kowalewiczki, Porzecze, Stary Jarosław, Słowino, Wiekowice, Zagórzyn, Zakrzewo, Zielnowo, Żukowo Morskie.

Na terenie gminy Darłowo powszechnie występuje zagroda dwubudynkowa, określana jako typ "F". Złożona jest z małego budynku mieszkalnego, szerokofrontowego, ustawionego na froncie i niewielkiego budynku inwentarskiego usytuowanego za domem. W założeniach XIX - wiecznych budynek gospodarczy występował często od frontu. Typ zagrody "E" jest charakterystyczny dla zabudowy folwarcznej XIX - wiecznej, ale również występuje we wsiach chłopskich. Zagroda ta mogła należeć do chłopa bezrolnego, chałupnika czy też rzemieślnika. Ten typ zagrody jest również charakterystyczny dla okresu tzw. kolonizacji wewnętrznej z pocz. XX wieku i osadnictwa po I wojnie światowej. Występuje we wszystkich wsiach gminy Darłowo. Zagrody dwubudynkowe, XIX - wieczne zachowały się w Barzowicach, GlęĽnówku.

Szczegółowe omówienie zagród zawarto w wykazach zagród i obiektów figurujących w ewidencji konserwatorskiej, zamieszczonych w części szczegółowej, w kartach ewidencyjnych miejscowości gminy Darłowo.

Zabudowa wsi leżących w obrębie gminy Darłowo w zdecydowanej większości pochodzi z połowy i końca XIX wieku uzupełniana na początku wieku XX oraz w okresie międzywojnia.

W wieku XVI i XVII wraz z napływem ludności niemieckiej na teren Pomorza pojawił się dom - zagroda - wąskofrontowy, określany jako dom dolnosaski. Była to duża budowla o szerokich wrotach w ścianie szczytowej, wiodących do obszernej sieni, klepiska, która pełniła rolę podwórza. Po obu jej stronach umieszczone były pomieszczenia dla inwentarza, a tył domostwa zajmowała część mieszkalna. Obecnie na terenie gminy Darłowa ten typ nie występuje. W latach 30-tych występował na terenie dawnych rybackich wsi Dąbek i Dąbkowic. Do lat 60-tych XX wieku odnaleĽć go było można w formie przekształconej w Dąbkach.

Na terenie całej gminy dominują formy budownictwa ludowego wywodzącego się z tradycji XVIII-wiecznej chałupy szachulcowej o potężnych gabarytach. Zachowane są również nieliczne obiekty sięgające końca XVIII wieku. Często spotyka się datowanie, umieszczane na belce nadproża, nad głównymi drzwiami chałupy. Pamiętać jednak należy, że były one przenoszone ze starych, rozbieranych budynków i wmontowywane w nadproża domów nowowznoszonych. Świadczą one zatem o długiej historycznej tradycji samej zagrody. Wśród różnorodnych typów budowlanych można wyróżnić:

Typ I. - chałupa zakładana na planie prostokąta, jednokondygnacyjna, szerokofrontowa, dwu- i trzytraktowa, symetryczna. Posadawiana na fundamentach z naturalnego, łamanego kamienia. Czasami częściowo podpiwniczona. Ściany korpusu chałupy wznoszone były w konstrukcji szachulcowej z wypełnieniem strychułowym, nakryte bardzo stromym dachem naczółkowym, pierwotnie krytym trzciną póĽniej dachówką. Ten typ chałupy, rozpowszechnił się na terenie pasa nadmorskiego, w tym i na terenie dzisiejszej gminy Darłowo w I połowie XIX wieku. Chałupa typu I z połowy XIX wieku posiadała bardzo stromy dach i niskie ściany korpusu. W 3 i 4 ćw. XIX wieku w chałupach typu I pojawiły się szerokie wystawki w poziomie dachu.

Typ I A. Przekształcony typ chałupy I - dom szerokofrontowy (czasami z dodatkowym wejściem w ścianie szczytowej),wieloosiowy, najczęściej symetryczny o regularnych podziałach elewacji, I - kondygnacyjny, z dachem naczółkowym krytym dachówką. Dom murowany, często też ze ścianką kolankową. Typ I A pojawił się w k. XIX i na pocz. XX wieku, ale był powszechnie w stosowany w latach 20-tych i w latach 30-tych XX-tego wieku. Powstał w wyniku przemurowywania pierwotnego budynku szachulcowego, ale też budowano nowe w oparciu o typ szachulcowy - I.

Ten typ budynku mieszkalnego jest obecnie najbardziej rozpowszechnionym typem; występuje we wszystkich wsiach Gminy Darłowo.

Porady prawne

dla mieszkańców Gminy Darłowo

udzielane są

w każdy czwartek

w godz. od 11.00 do 13.00