Tekst:  a a a

Ulubione  

Turystyka i Promocja>Studium kulturowe>Część Ogólna>

Układy ruralistyczne

II.1 Układy ruralistyczne

Wśród wsi gminy Darłowo dominują wsie o układach ruralistycznych, ukształtowanych w okresie średniowiecza. Dominują układy:

  • placowe - owalnice
  • ulicówki

W ciągu wieków zasadnicze układy ruralistyczne w części zostały przekształcone poprzez rozbudowę wsi w kilku kierunkach, bądź lokalizację zespołu folwarcznego. Stąd powstały

  • wielodrożnice, wykształcone z pierwotnych owalnie
  • owalnice rozbudowane o układy folwarczne
  • wieś widlicowa rozbudowana z owalnicy

Ponadto, na terenie gminy Darłowo występują układy przestrzenne wykształcone w okresie na początku XIX wieku. Są to wsie kolonizacyjne o układzie rozproszonym oraz rzędówki.


Historyczne układy przestrzenne zachowały się w większości miejscowościach gminy. We wsiach zlokalizowanych we wschodniej i północno -wschodniej części gminy najbardziej charakterystyczną formą ruralistyczną jest wieś placowa, owalnica z nawsiem o formie wrzecionowatej w części centralnej, najczęściej zabudowanym. Ten układ zachował się i jest czytelny w 5 wsiach: w Kopaniu, Kopnicy, Kowalewicach, Sulimicach i Słowinie.


Wieś Boryszewo jest jedynym przykładem na terenie gminy wsi widlicowej, rozbudowanej ze średniowiecznego układu owalnicy z owalnym, zabudowanym nawsiem i ze stawem w centrum; w ciągu XVIII i XIX wieku wieś rozbudowano także o założenie folwarczne.


W 4 wsiach gminy, w Barzowicach, Cisowie, Krupach i Starym Jarosławiu pierwotna owalnica została rozbudowana w układ wielodrożnicowy, we wsi Stary Jarosław powiększona dodatkowo w północno - wschodniej części o zespół folwarczny; dzisiaj słaboczytelny.


Wielodrożnicowy układ przestrzenny wsi z zespołem folwarcznym zachował się w Bukowie Morskim ; został on ukształtowany w ciągu XVIII wieku. Pierwotny układ przestrzenny wsi cysterskiej, średniowiecznej jest nieczytelny.


Dla wsi położonych w zachodniej części dzisiejszej gminy Darłowo, lokowanych, bądź rozbudowywanych przez zakon bukowskich Cystersów charakterystyczną formą ruralistyczną jest ulicówka. Wyjątkami są wymienione wyżej Boryszewo, Bukowo Morskie i Słowino. W przeważającej części są to ogromne wsie, rozciągające się na osi północ - południe jak: Dobiesław, Jeżyce, Jeżyczki, Porzecze, Rusko i Wiekowice. Ulicowy układ przestrzenny wsi zachował się w Domasławicach, Gleźnowie, Bobolinie, również wsiach opackich, rozciągających się równoleżnikowo, na osi wschód - zachód, a także w Zielnowie, Żukowie Morskim.


Na Kolonii Jeżyce czytelny jest dawny trakt wiodący od strony Niemicy przez Górzycę, Rusko do Darłowa. Łącznie w 11 wsiach gminy zachowane są ulicowe formy przestrzenne wsi.


Wieś Sińczyca posiada ukształtowaną w ciągu XVIII wieku formę równoległej, podwójnej ulicówki.


W miejscowości Borzyszkowo, Kowalewiczki i Zagórzyn wykształcił się na przełomie XVIII i XIX wieku kolonizacyjny układ wsi o rozproszonej zabudowie zagrodowej, a w Zakrzewię - wieś rzędówka.


Na obszarze gminy zachowały się trzy założenia folwarczne z zespołami zabudowań robotniczych w formie domów bliźniaczych i czworaków: Drozdowo, Palczewice i Pęciszewko.


Na terenie gminy występują osady jedno - lub kilkudworczne, związane z określonym typem gospodarki np. leśnictwem (Darłowiec, Górzyca, Leśnica, Nowy Kraków) oraz kolejami (Górzyca). Osady jednodworczne zakładano również w pewnym oddaleniu od zabudowy wsi, na tzw. koloniach (np. Kępka, rozproszone zagrody jednodworczne wokół Jeżyczek).


Historyczne układy ruralistyczne zostały znacznie przekształcone w 2 miejscowościach Dąbki, Dąbkowice i częściowo we wsi Wicko.


Przekształcenia te są wynikiem dynamicznie rozwijającego się budownictwa letniskowego o bardzo dowolnych formach przestrzennych i architektonicznych, najczęściej niezwiązanych z miejscową tradycją ani budowlaną ani kulturową (w Dąbkach proces ten rozpoczął się już od lat 60-tych XX wieku).


W Wicku czytelny jest częściowo układ skrzyżowanych dwóch ulicówek.


Z historycznego krajobrazu obecnej gminy Darłowo zniknęły 2 miejscowości: Wilhelsheide (brak odpowiednika w języku polskim), Rozkowo - osada o zabudowie rozproszonej z pocz. XIX wieku, sąsiadująca od wschodu z Zagórzynem.

Porady prawne

dla mieszkańców Gminy Darłowo

udzielane są

w każdy czwartek

w godz. od 11.00 do 13.00


Darłowska Lokalna Grupa Rybacka

Wszelkie prawa zastrzeżone Gmina Darłowo (C) Copyright 2009
Projekt i wykonanie 2009 Maxus Net Communications